Wij zetten ons in voor het algemeen belang

Contact

Lijst Babijn
Bakkersstraat 59
4501 RB Oostburg
Tel. : 0117 452945
E-mail : info@lijstbabijn.nl

  Interact Network 2018

Energie uit Biomassa. Puur Natuur?

Energie uit biomassa

 

Puur natuur?

In 2020 moet een kwart van alle duurzame energie uit biomassa komen. Het is nog maar de vraag of dat lukt. Zeker wanneer - zoals de milieubeweging en de Europese Commissie willen - vervuild hout, mest, zuiveringsslib en papierslib niet tot biomassa worden gerekend.

Han van de Wiel

Geen rook- en stoompluimen, geen verbrandingslucht en weinig bedrijvigheid. Op een koude en winderige dag in januari ligt de bio-energiecentrale in het Brabantse Cuijk stil. De reden: groot onderhoud. Finse monteurs van Kvaerner Pulping, n van de drie bouwers van de centrale - vernieuwen de versleten kettingen van de transportbanden. De technici van het energiebedrijf Essent, eigenaar van de centrale, nemen de gelegenheid te baat de meet- en regelapparatuur aan te passen. Op het bedrijfsterrein ligt een berg houtsnippers: de brandstof waarop de centrale draait.
De fonkelnieuwe centrale (kosten 107 miljoen gulden) functioneert naar volle tevredenheid, zegt Ton Louwers van Essent. Dat de kettingen al zo snel aan vervanging toe zijn, heeft te maken met aanloopproblemen. Dat die weinig invloed hebben gehad op de stroomproductie, bewijzen de cijfers: de centrale heeft 7000 uren gedraaid, waar 7500 uur de maximale capaciteit is. Als het bedrijf voluit gaat, kan het wekelijks tweehonderd vrachtwagenladingen houtsnippers verwerken.
De brandstof komt van Nederlandse en Duitse houtzagerijen, gemeenten, Rijkswaterstaat en particulieren. Staatsbosbeheer levert een kleiner deel houtsnippers. Schoon hout, want 'we verbranden geen bewerkt of anderszins vervuild hout', zegt Louwers. De vergunning staat het niet toe. Bovendien wil eigenaar Essent het concept 'groene stroom' bewaken. 'En keer een verkeerde grondstof en het hele groene product is verpest,' schreef bestuursvoorzitter Kees Wiechers van Essent onlangs. Bewust noemt Essent de elektriciteit die wordt opgewekt met het bijstoken van vervuild afvalhout in zijn Amercentrale op de Moerdijk niet 'groen'.
Van iedere lading wordt een monster genomen, om de luchtvochtigheid te bepalen. Hoe vochtiger de brandstof, hoe minder de leverancier er voor krijgt, zegt Louwers. De houtsnippers gaan in een put, om van daar naar twee voorraadsilo's te gaan, die samen goed zijn voor tienduizend kuub. Dat lijkt heel wat, maar die voorraad is net genoeg voor drie dagen. Vanuit daar gaat de biomassa via twee kleinere, zogeheten dagsilo's, gedoseerd de verbrandingsoven in.
Het principe is niet nieuw. In de oven zit een buizenstelsel met water, dat wordt verhit tot stoom onder hoge druk en een temperatuur van 520 graden Celsius. De stoom gaat naar de turbine en expandeert daar; de druk en temperatuur dalen. De energie die daarbij vrijkomt drijft de turbine aan, die op zijn beurt de generator laat lopen. "De techniek is sinds de uitvinding van de stoommachine door James Watt, meer dan tweehonderd jaar geleden, niet wezenlijk veranderd", zegt Louwers.
De bio-energiecentrale van Cuijk heeft een netto-vermogen van 25 megawatt. Hij levert jaarlijks stroom voor zestigduizend huishoudens. Groene stroom welteverstaan: de opwekking is CO2-neutraal. "De verbranding van het hout voegt geen extra CO2 aan de atmosfeer toe," legt Louwers uit. Planten en bomen halen bij hun groei CO2 uit de lucht. Die komt bij de omzetting van biomassa in elektriciteit en warmte weer vrij. Het grote verschil met het natuurlijke kringloopproces is dat bij de verbranding biomassa in bruikbare energie wordt omgezet, terwijl dat in de natuur ongecontroleerd verloopt volgens een proces van vertering en verrotting.
Het rendement van de bio-energiecentrale is 30 procent, en ligt daarmee ver beneden een moderne gasgestookte elektriciteitscentrale, die wel 65 procent kan halen als ook de restwarmte wordt gebruikt. Louwers laat de oorzaak van dit lage rendement zien: middels enorme condensatoren verdwijnt tweederde van de warmte ongebruikt in de lucht. "We zijn hier in de buurt druk op zoek naar een afnemer van deze restwarmte. Als we die hebben, kan ons rendement ook enorm verbeteren."

Raadsel
Wat hebben een kip, de Grote Peel en de inhoud van een vuilnisbak met elkaar gemeen? Dit raadsel legde minister Jorritsma van Economische Zaken enkele maanden geleden voor aan haar publiek, ter gelegenheid van de officiële opening van de bio-energiecentrale in Cuijk. Het antwoord gaf Jorritsma ook: kippenmest, hout uit de Grote Peel en de helft van ons huisvuil kunnen allemaal gebruikt worden voor de opwekking van duurzame energie. Om daaraan toe te voegen dat 'maar liefst 80 procent van alle duurzame energie afkomstig is uit biomassa'.
Als het aan de Nederlandse regering ligt wordt over twintig jaar 10 procent van de energie duurzaam opgewekt. De meeste duurzame energie zal uit biomassa moeten komen: 28 procent. Afvalverbranding en windenergie dragen ieder voor 17 procent bij, 24 procent komt van warmtepompen en een magere 7,5 procent van de zon.
Voor het zo ver is zal nog veel werk verzet moeten worden, want op dit moment is het aandeel duurzame energie een schamele 1,3 procent. Al enige tijd woedt een debat over de vraag wat duurzame energie precies is. Voor de rekkelijken - waaronder minister Jorritsma - valt ook elektriciteit die is verkregen door afvalverbranding onder 'duurzame energie'. Eigenlijk levert in hun ogen alles wat brandt duurzame energie op, zolang het maar geen fossiele brandstoffen zijn. Zij rekenen daarom ook vervuild hout, mest, zuiveringsslib en papierslib tot biomassa. Tot verontwaardiging van bewonersgroepen in Nijmegen en Weurt, die een rechtszaak aanspanden tegen de energiecentrale EPON voor het bijstoken van vervuild hout in de kolencentrale in Weurt.
Ook het Centraal Bureau voor de Statistiek rekent voor het gemak alle energie die wordt opgewekt in de afvalverbrandingsinstallaties (avi's) tot duurzame energie. Volgens die berekening, overgenomen door Jorritsma, dragen de avi's voor 80 procent bij aan duurzame energie. Daarmee geeft de minister er blijk van haar eigen beleid niet goed te kennen. Middels een convenant met de avi's is namelijk afgesproken slechts de helft van de elektriciteit die via avi's wordt opgewekt als duurzaam te betitelen, namelijk dat deel dat van organische oorsprong is (zoals GFT, papier en hout). Kunststofafval is gemaakt uit fossiele brandstoffen; energieterugwinning in de afvalfase is niet CO2-neutraal.
De Europese Commissie is voorstander van een striktere definitie van bio-energie. Zij wil dat alleen stroom die afkomstig is van de verbranding of vergassing van speciaal geteelde biomassa als duurzaam telt. Met andere woorden: elektriciteit door verbranding van afval is per definitie niet duurzaam. Als dit voorstel het haalt, komt de Nederlandse doelstelling voor duurzame energie (10 procent in 2020) ernstig in de problemen, omdat het leeuwendeel van de duurzame energie tot nu toe van de avi's komt - alle windmolens, zonnecellen, warmtepompen en zonneboilers ten spijt.

Mest verstoken
De preciezen - waaronder de milieubeweging - kunnen zich wel vinden in het voorstel van de Europese Commissie. Ook zij rekenen alleen zuivere organische stromen tot de biomassa: snoeiafval, dunningshout uit bossen, rest- en afvalhout uit de houtzagerijen, groente-, fruit- en tuinafval en speciaal geteelde gewassen voor energiedoeleinden. Het verstoken van mest bijvoorbeeld kan niet hun goedkeuring wegdragen, omdat daarmee het mestprobleem niet duurzaam wordt aangepakt. Bovendien komen er bij mestverbranding meer zware metalen, chloor, zwaveldioxide en stof vrij dan bij een doorsnee elektriciteitscentrale.
Het debat over de definitie van duurzame energie gaat over meer dan milieuhygiëne: het gaat om geld. Door een bijzondere regeling voor duurzame energie wordt geld van de ecotaks (de regulerende energiebelasting, REB) teruggesluisd naar de energiebedrijven voor iedere kilowattuur groene stroom die ze opwekken. Bovendien zijn er voor de bouw van bio-energie-installaties tientallen miljoenen guldens milieusubsidies beschikbaar, zoals VAMIL en EIA. Essent-woordvoerder Rob Remmers noemt deze financiële stimulering zelfs 'de belangrijkste basis voor de bio-energiecentrale van Cuijk'.
Momenteel telt Nederland drie biomassacentrales. Naast 'Cuijk' zijn dat kleine centrales in Schijndel en Lelystad. Is daarvoor voldoende hout beschikbaar?
Nu nog wel, zegt Arjan de Zeeuw van Novem. "Volgens de huidige voorspellingen ontstaat in 2020 een tekort van naar schatting 25 tot 80 Petajoule ten opzichte van de doelstelling van de regering." De Zeeuw schetst twee mogelijke oplossingen. De eerste is het telen van speciale biogewassen in Nederland. "Dat heeft enig potentieel. Beperkingen zijn de hoge grondprijzen en de hoge loonkosten. Energieteelt kan hooguit voor enkele procenten bijdragen. Het is alleen betaalbaar als de teelt gecombineerd kan worden met andere maatschappelijke functies. Denk aan waterberging, bufferzones rond natuur en infrastructuur en recreatie."
De tweede optie is grootscheepse import van biomassa. Uit een studie van Novem blijkt volgens De Zeeuw dat er mondiaal 'zeer veel biomassa is te onttrekken: op de lange termijn naar verwachting 2,5 keer het huidige wereldenergieverbruik. Veel marginale gronden kunnen geschikt worden gemaakt voor de productie van biomassa."
Of dat aanvaardbaar is? De Zeeuw verwijst naar een studie van de Universiteit Utrecht in Nicaragua. "Daaruit blijkt dat export van biomassa, in dit geval eucalyptus, positieve effecten heeft op de lokale economie en de ecologie." Voorwaarde is, zegt De Zeeuw, dat de biomassa op duurzame wijze wordt geproduceerd en geïmporteerd. "Bij de productie gaat het dan om certificering, zoals het FSC-keurmerk voor hout. Zoiets is er nog niet voor energieteelt. Je moet ook kijken naar de meest milieuverantwoorde wijze van transport. Moet de biomassa als olie, houtskool of hout worden aangevoerd?"
Hoe groot is het risico dat grootschalige en mondiale teelt van biomassa leidt tot het versneld kappen van regenwouden, om plaats te maken voor snelgroeiende biogewassen als eucalyptus? De Zeeuw: "Regenwouden leggen grote hoeveelheden koolstof vast, die niet vrij mogen komen. Je moet afblijven van natuurgebieden."

Gratis
Naast de beschikbaarheid van biomassa is de prijs die energiebedrijven voor biomassa moeten betalen onzeker. Leveranciers kunnen de biomassa nu veelal gratis krijgen. Louwers, van Essent: "Biomassa Stroomlijn, n van de drie houttoeleveranciers van de centrale in Cuijk, krijgt zelfs geld toe als ze het hout ophalen bij gemeenten." Die lage prijs is geen blijvend gegeven. De Zeeuw: "Bepaalde stromen biomassa zullen duurder worden. De centrale van Cuijk haalt sinds de storm Lothar eind 1999 veel hout uit Duitsland. Dat is een keer op. Er zal schaarste ontstaan, zeker als het aantal bio-energiecentrales toeneemt. Ook vanwege deze reden wordt import een interessante optie."
Maar de grootste onzekerheid voor biomassa - en voor duurzame energie in het algemeen - is de liberalisering van de markt en de invloed daarvan op de prijzen. Nederlandse grootverbruikers, die nu al vrij mogen winkelen, kunnen in de weekenden Franse atoomstroom tegen dumpprijzen afnemen. Een kilowattuur kernstroom kost 4 cent, een kilowattuur stroom uit een kolengestookte centrale 6 cent. Stroom uit Cuijk kost 18 cent per kilowattuur. Biomassa heeft nog een lange en onzekere weg te gaan.