Wij zetten ons in voor het algemeen belang

Contact

Lijst Babijn
Bakkersstraat 59
4501 RB Oostburg
Tel. : 0117 452945
E-mail : info@lijstbabijn.nl

  Interact Network 2018

Kernenergie (13-09-2003) Bron: TROUW.

www.trouw.nl

Energiebronnen / Kernenergie in de lift


door Joep Engels

2003-09-13

Kernenergie krijgt nieuwe kansen. De nucleaire lobby presenteert haar
energiebron als het onontkoombare alternatief voor fossiele brandstoffen die
met
hun CO2-uitstoot de aarde opwarmen. Intussen heeft men niet stilgezeten:
nieuwe
kerntechnologie moet de oude bezwaren wegnemen. Maar daar zijn de meningen
ouderwets over verdeeld.


Over n ding zijn vriend en vijand het eens. Politiek Den Haag mocht vorige
week dan wel opgewonden raken over het oplaaiende kernenergiedebat, de dames
en
heren politici gn er niet meer over. ,,De Kamer kan ook niet beslissen dat
Nederland weer een vliegtuigindustrie krijgt'', zegt Wim Turkenburg. ,,De
overheid kan hooguit wat sturen met regelgeving en subsidies, maar de
beslissing
om een nieuwe kerncentrale te bouwen wordt op de vrije markt genomen, door
de
elektriciteitsbedrijven.''

Maar Turkenburg, hoogleraar natuurwetenschap en samenleving aan de
Universiteit Utrecht, verwacht niet dat die vrije-marktpartijen binnenkort
zo'n besluit zullen nemen, zeker niet in Nederland. ,,Voor een particuliere
onderneming is een kerncentrale te duur. Bovendien is het maatschappelijk
verzet
hier nog steeds huizenhoog, en daar houden investeerders niet van.''

Dat ziet Andr Versteegh van het nucleaire onderzoekscentrum NRG in Petten
toch anders. Hij verwacht dat in de Verenigde Staten binnen twee jaar nieuwe
kerncentrales worden gebouwd. ,,De grenzen van hun elektriciteitspark komen
in
zicht. Ze moeten daar wat, en kernenergie is in veel opzichten -financieel,
milieu- een aantrekkelijke optie. Dan zal Europa op enige afstand volgen.
Ook
Nederland. Er komt misschien geen centrale op Nederlandse bodem, maar dat
maakt
voor de elektriciteitsvoorziening eigenlijk niet uit. Hoewel: we importeren
nu
al 20 procent van onze stroom waarvan de helft nucleair, en we moeten ons
afvragen of dat een gezonde situatie is.''

Wereldwijd voorzien ruim 400 kerncentrales in ongeveer een zesde van de
elektriciteitsbehoefte. Daarmee leek het plafond bereikt; de laatste jaren
kon men zelfs de groei van de vraag naar stroom niet meer bijbenen. De
Amerikanen hadden na hun ongeluk in Harrisburg (1979) geen nieuwe centrale
meer besteld. In Europa leek Tsjernobil in 1986 dezelfde genadeklap te
hebben uitgedeeld. Erkende kernenergielanden als Zweden, België en Duitsland
kondigden onlangs aan hun nucleaire activiteiten te staken.

Maar de opwarming van de aarde heeft de kansen doen keren. Terwijl het de
wereld maar niet lukt om de groeiende uitstoot van kooldioxide te temperen,
laat
staan te minderen, presenteert kernenergie zich als het duurzame
alternatief:
een betrouwbare elektriciteitsvoorziener zonder CO2. Bovendien zijn er
nieuwe
technologieën in de maak die de oude bezwaren zouden moeten wegnemen (zie
kaders).

Daar valt wel wat op af te dingen. Bij het winnen van uranium bijvoorbeeld
of de berging van het afval wordt energie gebruikt en komt dus CO2 vrij.
Maar dat zijn marginale effecten, heeft Turkenburg berekend. Daarnaast is de
hoeveelheid uranium op aarde eindig, dus echt duurzaam is het niet. Maar de
voorraden zijn van dien aard dat kernenergie de wereld honderd jaar lang van
elektriciteit zou kunnen voorzien als de vraag op het huidige peil blijft.
Turkenburg: ,,En dan gebruik je het uranium n keer. Met opwerking
verdubbel
je
die periode, en met thorium als splijtstof zouden we haar nog een keer
verdubbelen.''

De Utrechtse hoogleraar is het er mee eens dat kernenergie de
broeikasproblemen zou kunnen verlichten, maar vindt het desondanks nu geen
aanvaardbare optie. Niet alleen omdat de oude problemen -afval of
veiligheid- nog steeds niet zijn opgelost. Bij grootschalige toepassing van
kernenergie wordt de verspreiding van kernwapens onhoudbaar. Turkenburg:
,,Als
je kernenergie een rol van betekenis wil laten spelen in de oplossing van
het
broeikasprobleem, zul je de wereldwijde inzet moeten vertienvoudigen. Dan
wordt
ook de plutoniumproductie tien keer zo groot, zo'n half miljoen kilo per
jaar.
Dat wordt een geweldig probleem dat je alleen maar oplost door kerncentrales
te
bouwen die veel minder plutonium produceren. Dat zit er nu nog niet in.
Daarnaast zal de technologie om uraan te verrijken zich verder verspreiden.
Ook
dat kan leiden tot de aanmaak en verspreiding van atoomwapens''

Versteegh van NRG ziet dat verband niet. Anders dan Turkenburg acht hij het
plutonium uit kerncentrales niet geschikt voor kernwapens. ,,Die weg is
nooit
gevolgd en ik zie dat ook niet gebeuren. Het probleem is dat een land dat
atoombommen wil en geld heeft, nu al aan de slag kan. Die dreiging is alleen
via
grote internationale samenwerking weg te nemen en staat los van de bouw van
meer
kerncentrales in de westerse wereld.''

Kortom, Versteegh ziet geen obstakels voor kernenergie. Zelfs de publieke
opinie keert zich ten goede. ,,Uit enquêtes blijkt dat het vertrouwen in
kernenergie toeneemt. Men ziet onze goede staat van dienst. Daardoor zegt
niet alleen de ratio dat het veilig is. Ook het gevoel bij kernenergie wordt
positief.''

Nee, zegt Turkenburg, de weerzin is sinds Tsjernobil onveranderd hoog
gebleven. En daar kan Versteegh niets aan veranderen. ,,De mensen vertrouwen
de
deskundigen hierin juist niet. Wil de publieke opinie omslaan, dan gebeurt
dat
alleen als bepaalde opinieleiders van mening veranderen. Als bijvoorbeeld de
milieubeweging zegt: zo kan het.''

Daar ziet het niet naar uit. Peer de Rijk van de antikernenergiegroep WISE
wil best het debat voeren, maar blijft voorlopig tegen: ,,Eigenlijk is het
klassieke rijtje van bezwaren onveranderd gebleven. Men rept wel over
allerlei ontwikkelingen die kernenergie goedkoper en veiliger zouden maken,
of
het afvalprobleem zouden oplossen, maar ik moet het nog zien gebeuren.
Dergelijke geluiden hoorde je tien, twintig en veertig jaar geleden ook al,
maar
in de praktijk viel het altijd tegen.''

De Rijk weigert om de nadelen van kernenergie af te wegen tegen die van het
broeikaseffect. ,,Je kunt van ons toch niet verwachten dat wij de ene
milieuellende met de andere gaan oplossen? Bovendien: er zijn voldoende
alternatieven. Als je daar op inzet, heb je die hele kernenergie niet
nodig.''

Turkenburg beaamt dat. ,,Vooral met besparing is een wereld te winnen. Als
we efficiënt met energie omgaan, kunnen we met een kwart van het huidige
verbruik toe. Zonder iets van onze welvaart te hoeven inleveren. Daarnaast
kun je met de opslag van CO2 in lege aardgasvelden ook veel bereiken. Maar
dat zijn twee mogelijkheden waar in Nederland weinig oog voor is. Ook in de
Kamer niet.''

Met besparing alleen kom je er niet, vult Versteegh aan. ,,Ik ben daar
pessimistisch in. Het helpt, maar we redden het er niet mee. Het zal
en-en-en moeten zijn. En zon en wind, n besparing, n ook kernenergie.''

Kosten

,,De vrije energiemarkt plaatst ons voor een dilemma'', zegt Peer de Rijk
van WISE. ,,Daar zijn wij tegen, maar voor kernenergie maken we graag een
uitzondering. Je zult zien: dat wordt het definitieve einde, dan zal blijken
dat
de kosten van atoomstroom veel te hoog zijn.'' Ook Wim Turkenburg,
hoogleraar
natuurwetenschap en samenleving, denkt dat kernenergie het in een vrije
markt
nog moeilijker gaat krijgen. Niet zozeer vanwege de verborgen kosten en
indirecte subsidies die dan, zoals De Rijk vermoedt, zichtbaar worden. ,,Al
die
kosten, zelfs die van een groot ongeluk, spelen geen wezenlijke rol. Het
gaat
om
de investeringskosten; die zijn voor commerciële bedrijven te hoog. Die
hebben
ze niet in vijf of tien jaar terugverdiend, en verder reikt hun horizon, en
die
van hun aandeelhouders niet.''

Dat is waar, zegt Versteegh van NRG. Een grote kerncentrale (1000 MW) kost
twee à drie miljard euro. ,,Dat kunnen zich alleen overheden en
staatsbedrijven permitteren. Die kunnen de risico's aan en de lange termijn
van
dertig jaar overzien.'' Maar dat betekent volgens hem niet dat kernenergie
op
de
vrije markt kansloos is. ,,De trend gaat daar naar kleine centrales,
eenheden
van 100 MW die een paar honderd miljoen euro kosten. Dat is te doen en dan
ben
je ook niet zo gevoelig voor een wisselende vraag naar stroom: als die
stijgt,
bouw je er een bij. En dan komen de financiële voordelen van kernenergie,
zoals
de goedkope brandstof, tot hun recht.''

Klinkt mooi, reageert De Rijk, maar waarom wordt er dan geen gebouwd? ,,De
nucleaire lobby heeft altijd beweerd dat de nieuwe generatie centrales
goedkoper zou worden, maar achteraf waren er dan altijd weer gigantische
kostenoverschrijdingen. Zelfs in Zuid-Afrika waar nu van die kleine eenheden
moeten worden gebouwd, loopt men vertraging op omdat investeerders zich
terugtrekken. En Finland dat een centrale wilde bestellen, moet op zoek naar
nieuwe financiers.''

Nee hoor, zegt Versteegh. ,,Het gaat misschien iets minder snel dan gedacht,
maar financiële problemen zijn er niet. Die centrales komen er gewoon.''

Veilig

Al decennialang zoekt de kernindustrie naar de zogeheten inherent veilige
reactor: een kerncentrale die je onbeheerd kunt achterlaten omdat
natuurlijke processen de veiligheid garanderen. De pebble bed-reactor (vrij
vertaald: de ballenbakcentrale) lijkt aan dat ideaal te voldoen.

In dit nog experimentele type zitten korreltjes uranium verpakt in
grafietballen met een doorsnee van zo'n zes centimeter. Een centrale van 100
MW
bevat een paar honderdduizend van dergelijke biljartballen die tijdens de
kernreacties intact blijven en het uranium en zijn vervalproducten
vasthouden.
De essentie van de pebble bed is dat de ballen los in de bak liggen. Valt de
koeling weg en stijgt de temperatuur, dan kunnen de ballen uitzetten
waardoor
het uranium uiteen wordt gedreven en de kernreactie stilvalt.

Niemand bestrijdt dat dit een veilig ontwerp is. Het is echter de vraag of
de ballenbakreactor de markt gaat veroveren. ,,Bedrijven springen er nog
niet op in'', zegt professor Turkenburg. ,,Zo'n totaal nieuw concept is hun
te
riskant; zij sleutelen liever aan bestaande types.'' Voorlopig heeft alleen
China nog een 'ballenbakje' van 2,5 MW in bedrijf en is Zuid-Afrika al een
paar
jaar bezig om alle procedures en financiën voor haar eerste pebble bed rond
te
krijgen.

Bovendien heeft de werkelijkheid het veilige ontwerp ingehaald. Sinds twee
jaar lijken nucleaire installaties een aantrekkelijk doelwit voor
terroristische aanslagen. Veiligheid beperkt zich niet meer tot
kerncentrales, ook opwerkingsfabrieken of opslagplaatsen voor radioactief
afval kunnen worden getroffen. Bovendien zal de inherent veilige reactor
zich nu moeten beschermen tegen gevaren van buitenaf.

,,Ik geloof best dat de kans dat er met zo'n reactor zelf wat mis gaat, erg
klein is'', zegt Peer de Rijk van WISE. ,,Maar tegen een aanslag is hij niet
bestand. Daar moeten toch weer allerlei dure maatregelen, zoals een betonnen
koepel, voor worden genomen. En rond de Zuid-Afrikaanse centrale mag in een
straal van 16 kilometer niet worden gebouwd. Men is bang dat na een aanslag
de
grafietballen alle kanten op rollen en dorpelingen ze oppikken. Want hoe dan
ook: een kerncentrale is geen koekjesfabriek.''

Afval

Het probleem van het radioactief afval is oplosbaar, zegt Andr Versteegh
van het nucleaire instituut NRG. ,,We hebben aangetoond dat we de
langlevende nucliden zoals plutonium en americium versneld kunnen afbreken.
Ik
zeg niet dat het principe volgend jaar al toepasbaar is, maar de barrière is
niet meer technisch of fysisch. Het is een politieke kwestie.''

Het radioactief afval was altijd de bottleneck van kernenergie. Sommige
bestanddelen van dat afval, de zogeheten transuranen, blijven zo lang actief
dat
ze tien- of zelfs honderdduizenden jaren buiten het leefmilieu moeten worden
gehouden. Die garantie kan men niet geven, zeiden tegenstanders altijd.

Maar dit jaar bracht NRG naar buiten dat men erin was geslaagd een
hoeveelheid plutonium met de helft te reduceren door het met neutronen te
bestralen. Een reductie met meer dan 90 procent was nog slechts een kwestie
van
tijd.

De fysicus Wim Turkenburg gelooft niet dat het probleem hiermee is opgelost.
Er
blijft volgens hem altijd afval met een langere vervaltijd over. Bovendien
gt
het daar niet om: ,,Fysisch gezien is de opslag van radioactief afval niet
zo'n
probleem. Het is in bepaalde mijnen veilig op te bergen, ook 100000 jaar.
Het
is
een moreel probleem: je mag het nageslacht niet met jouw afval opzadelen.
Daar
zou het debat over moeten gaan: wanneer vind je de opslag wl verantwoord en
hoeveel geld mag het verkorten van de levensduur van radioactief afval gaan
kosten?''

Peer de Rijk is daar duidelijk over: ,,In alle oprechtheid: ik denk niet dat
het
probleem wordt opgelost. En zelfs als het wel lukt, geldt het alleen voor
het
nieuwe afval. Al het bestaande is verglaasd; daar kom je niet meer bij.
Bovendien moet je een hele nieuwe verwerkingslijn gaan opzetten. Wat moet
dat
wel niet gaan kosten? Daarom zeggen wij: zo lang je geen definitieve
oplossing
hebt, moet je stoppen met het produceren van dat afval.''

Die kosten vallen wel mee, reageert Versteegh. ,,Het ligt in de orde van 10
à
15
procent van de kilowattuurprijs. En het is waar: de methode werkt niet voor
het
oude afval. Toch voel ik er wel voor die weg in te slaan. Probleem is dat
veel
bedrijven dat niet zo zien. Die vinden de huidige route verantwoord. En daar
kan
ik ze vanuit hun standpunt geen ongelijk in geven. De politiek of de
maatschappij zal hen dus een zetje in die richting moeten geven.''